Boomvalk

Engelse naam:(Eurasian) Hobby
Jonge boomvalk
Jonge boomvalk
10 augustus 2004

Volwassen boomvalk, foto: Marc Kastermans, www.vogelrijk.nl
Volwassen boomvalk
Foto: Marc Kastermans, www.vogelrijk.nl

Boomvalkveren
Boomvalkveren

Volwassen boomvalk
Volwassen boomvalk
18 augustus 2007

Volwassen boomvalk
Volwassen boomvalk
10 augustus 2004

xxxJonge boomvalk
Jonge boomvalk
2 september 2007

Jonge boomvalk
Jonge boomvalk
2 september 2007

Volwassen boomvalk
Volwassen boomvalk
30 juli 2005

Latijnse naam:Falco subbuteo
Lengte:31 cm waarvan 13 cm staart
Spanwijdte:74 - 84 cm
Gewicht:Mannetje 200 gr. (130 - 230 gr.)
Vrouwtje 230 gr. (140 - 340 gr.)
Max. Leeftijd:15 jaar , in Nederland: 11 jaar
Gemiddelde levensverwachting: 2,6 jaar.
Aantal paren:3 - 5in Hoeksche Waard Oost
500 - 750 in Nederland (dalend)
Aantal eieren:1 - 4, meestal 3
Eileg:Eerste helft van juni (soms eind mei)
Leginterval:2 -3 dagen
Broed vanaf:2e ei
Broedduur:28 - 31 dagen
Nestjongduur:28 - 34 dagen
Takkeling stadium: *3 - 4 weken
Geslachtsrijp na:Vrouwtjes 1 - 3 jaar, man na 2 jaar
* jongen zijn al uitgevlogen maar worden nog in de buurt van het nest gevoerd door de ouders.


Kenmerken
In vlucht zijn de boomvalken te herkennen aan hun slanke gestalte met lange, spitse, sikkelvormige vleugels. Boomvalken hebben een kenmerkende zwart-witte koptekening met een zwarte baardstreep en een lichte wangvlek. Met name de achter het oog omhoogstekende witte vlek is typisch voor de boomvalk. De bovenzijde is donker bruingrijs en de onderzijde heeft dikke, donkere lengtestrepen op een lichte ondergrond met een donkerrode " broek".

Jonge vogels zijn meer bruinachtig aan de bovenzijde, met lichtbruine veerranden. De onderzijde, keel en wangen zijn meer crèmekleurig i.p.v. het wit van de volwassen vogels. Ze hebben een blauwgrijze washuid terwijl deze geel is bij de adulte vogels.

Boomvalken hebben vaak lichte vlekken op de donkere nek, de vorm en aantal van deze nekvlekken kan worden gebruikt om de vogels individueel te herkennen. Mannetjes en vrouwtjes hebben hetzelfde uiterlijk maar verschillen in grootte. Mannetjes hebben een iets snellere en hogere roep dan vrouwtjes.


Gelijkende soorten
In Nederland zou de boomvalk kunnen worden verward met de torenvalk en de slechtvalk. De torenvalk is ongeveer even groot maar mist de contrastrijke koptekening en is totaal anders gekleurd, bovendien heeft de boomvalk een kortere staart en langere vleugels.

De slechtvalk is een grotere valk maar met name de jonge valken kunnen nog al eens tot verwarring leiden; beide soorten zijn bruin van boven met lichte crèmekleurige onderzijde met lengtestrepen. Slechtvalken missen de omhoog gerichte witte wangvlek van de boomvalk. Als de staart is samengevouwen dan liggen de middelste staartpennen bovenop en is bij gunstige omstandigheden goed te zien dat de middelste 2 staartpennen van boomvalken ongestreept zijn en die van slechtvalken gestreept.


Veren
De veren hiernaast zijn allemaal van een jonge boomvalk, het zijn van boven naar beneden: 2 handpennen, een armpen, buitenste staartpen en de middelste staartpen (niet gestreept).


Geluid Klik hier voor het geluid
Het geluid van een boomvalk is een hoog en snel herhalend kiew-kiew-kiew.
Voor Internet explorer: klik op het speaker-symbool, of
Speel het geluid in Mediaplayer (voor Firefox)


Verspreiding
De boomvalk komt als broedvogel voor in het grootste gedeelte van Europa (behalve het uiterste noorden) en in Rusland en Azië. Ze overwinteren in zuidelijk Afrika, Pakistan, Afghanistan en zuidelijk China.


Habitat en leefwijze
De boomvalk bewoont zeer diverse landschaptypes: bossen, heidevelden, open of halfopen cultuurland tot en met bebouwde kom. De boomvalk bouwt zelf geen nest en is daardoor afhankelijk van oude nesten van andere vogels, meestal nesten van kraaien. De boomvalk broed bijvoorbeeld in bosranden, parken, solitaire bomen en hoogspanningsmasten.

Boomvalken jagen ook op aanzienlijke afstand van hun nestplaats, zelfs enkele kilometers (meestal 2 - 3 km) heen en weer vliegen is geen probleem voor ze. Het broedterritorium wordt tegen eigen soortgenoten verdedigd, maar jachtgebieden van buurparen kunnen overlappen. Kraaiachtigen en grote roofvogels worden fel uit de omgeving van het nest verjaagd. Vaak komen boomvalken jaar na jaar terug in hetzelfde territorium maar gebruiken dan meestal een ander nest, herbezetten van het nest van vorig jaar gebeurd zelden. Met hun lange slanke vleugels zijn boomvalken snelle jagers maar niet wendbaar: ze hebben dan ook open gelegen nesten nodig met een betrekkelijk vrije af- en aanvliegroute zoals in boomtoppen of op hoogspanningsmasten.


Voedsel
Boomvalken jagen in open landschappen op insecten en kleine vogels (b.v. zwaluwen, spreeuwen, mussen). Schijnbaar moeiteloos zweven ze op vlakgehouden vleugels om ineens zijdelings uit te zwenken om met één poot een libel te pakken. De boomvalken eten de gevangen insecten al vliegend op. Zolang er jongen zijn wordt er overwegend op vogels gejaagd die met een stootduik of soms ook in een lage vlucht worden gevangen.Boomvalken zijn vakkundige jagers: bij ruim 850 vangpogingen van libellen waren er maar maximaal 7% van de pogingen mis (R. Bijlsma).


Broedgedrag
Boomvalken arriveren in eind april op hun broedplek van vorig jaar. De partners blijven waarschijnlijk zolang ze leven bij elkaar, soms wordt er op de broedplaats een nieuw paar gevormd. Er wordt gedurende 2 - 4 weken gebaltst. In deze fase biedt het mannetje prooien en meerdere nestenplaatsen aan en wordt er veelvuldig geroepen.

Zoals gezegd bouwen ze zelf geen nest maar gebruiken oude nesten van andere vogels, voornamelijk die van kraaien. Omdat jonge kraaien al eind mei kunnen uitvliegen en boomvalken pas in juni met broeden beginnen kan het nest ook nog in hetzelfde jaar worden hergebruikt. Een deel van de populatie (gemiddeld 10%) gaat niet tot broeden over.

Gedurende de 4 weken dat de eieren bebroed worden gedragen de boomvalken zich zeer stil en onopvallend, de eieren worden vrijwel alleen door het vrouwtje bebroed en het mannetje zorgt voor voedsel. Begin juli komen de jongen uit het ei. Omdat de nesten vaak erg open zijn worden de jongen bij hitte door het vrouwtje met gespreide vleugels afgeschermd tegen de zon. Als de jongen 4 weken oud zijn beginnen ze uitstapjes te maken.

De jongen vliegen in augustus uit en verblijven nog 2 tot 4 weken in de buurt van het nest en zijn dan zeer luidruchtig: als de ouders met voer aankomen wordt er luid roepend gebedeld. Als de jongen wat handiger zijn geworden wordt de prooi in de lucht overgenomen. Vanaf de 2e week na het uitvliegen beginnen de jongen zelf prooi te vangen. Half september trekken ze weg, in deze korte tijd moeten ze leren om hun eigen kostje bij elkaar te vangen.


Trek
De boomvalk is een echte trekvogel: ze vertrekken vanaf eind augustus naar het zuiden en overwinteren dan in zuidelijk Afrika, 8000 km verderop. Eind april / begin mei keren ze weer terug, dat wil zeggen als het meezit want de reis is niet zonder risico: in het Middellandse-Zeegebied vind nog veel illegale afschot plaats. Alleen al op het eiland Malta worden elk jaar naar schatting zo'n 500-600 boomvalken geschoten. Voor wat de dispersie betreft: veel jonge boomvalken, vooral mannetjes, vestigen zich later weer op enkele tientallen kilometers van hun geboorteplek.